Jõ Wōm godōm, mi sie zdo, że Matka Bożo była ze Ślōnska.
Dyć dzisioj fajruje gyburstag.
 |
| Piekarsko z Muzeum Archidiecezjalnego we Wrocławiu |
Normalnie we Polsce, ôni tam obchodzōm imiyniny. Ino u nas na Ślōnsku piecze sie zista, spraszo gości i śpiewo 100 lōt na urodziny.
Jõ Wōm godōm, Świynto Panienka musi być ze Ślōnska.
Ôstōńcie z Bogiem!
Wybrōł żech sie dziś na tref u nos we bibiotyce na Halymbie skuli Dnia Ślōnzoka.
Wpiōn żech sie w moja koszulka jedyny ôrder, jaki żech w życiu dostōł i żech poszoł.
 |
| 7 lot tymu nazōd - Pszociel Ślonskij Godki |
Niy byda sam tera wiela ôsprawiōł. Pokoża ino fotka.
 |
| Nowe Pszociele Ślōnskij Godki Halina Brzozoń i Adrian Katroshi |
Doś pedzieć, że na koniec żech kupiōł zaś dwie ksiōnżki po ślōnsku. Byda czytoł.
Ôstōńcie s Bogiym
Skuli tego, że 15 lipca 1920 II Rzeczpospolito dała Ślōnskowi autonōmia, dzisiej świyntujymy Dziyń Ślōnskij Fany.
Kaj jõ s tōm naszōm fanōm już niy bōł?
 |
| Rzym 2025 |
 |
| Kreta 2024 |
 |
| Szwajcaria 2019 |
Toż autonomie niy mōmy.
Ale fana nōm ôstała.
Ôstōńcie z Bogiym!
Nō tōż, jeszcze rōz, bo wczoraj zarōz po tyjatrze, niy mōg żech wiela napisać KLIK
Niy, niy byda pisōł recynzyje. Robiōm to mōndrzejsi ôdy mie. Idzie to znojś w necu.
Powiem raczyj, co Hamlet po ślōnsku mi zrobiōł.
Ślōnski jynzyk mōm z dziada, pradziada w gynach, znōm ze placu, kaj my grali fusbal i s chałpy, choć Mama (Ślōnzoczka) gōdali do mie po polsku, cobych nōjprzōd we szkole, a potym w życiu miōł lżyj. Poradza po polsku, choć sōm tacy, co gōdajōm, że akcynt i tak mōm inakszy.
Szkoła, a nōjbardzij Polibuda (bo żech bōł jedyny Ślōnzōk w naszyj grupie) kciały zy mie ślōnskoś wypłukać.
Po latach, jak ślōnskoś to tu, to tam zaczła sie ôdradzać, jõ juzaś tyż do nij cołkim sercym wracōł. Tu sie trefiōł jakiś tref. Tam ftoś wydōł po ślōnsku ksiōnżka, toch jōm przeczytōł. Poszōłch pora razy z RAŚym na Marsz Autonōmie. Filowōłch na to, co pisze i gōdō Szczepan Twardoch (kery wczoraj siedziōł w loży naprzeciwko) i inksze mōndre Ślōnzoki.
Sōm żech tyż zaczōł pisać po ślōnsku: żech przełonaczōł na nasze niydzielno wanielijo - tydzień za tydniym, bez pora lōt - tu na tym blogu.
Jõ niy wiym czy nōjbardzij mi sie niy wrył w pamiyńć i serce jakiś tref, kaj chōpy w ancugach i bindrach zaczli gōdać po ślōnsku - dlō mie to bōł przewrōt kopernikański (Kopernik tyż była... Ślōnzokiym 😉).
I wczoraj mi się to stało drugi rōz. Bōł żech już piyrwyj na ślōnskich tyjatrach.
ALE HAMLET?
Dawno temu zachwycałem się, czytając Hamleta w genialnym tłumaczeniu Barańczaka.
Wczoraj żech wlōz cōłkim sōbōm w Hamleta po ślōnsku: w gōdka, w ôbrazy, w szałszpilerōw, w akcja dramatu, w gynialne aluzje, we wielke słowa. I to sie wszyjsko mieściło w mojim Ślōnsku.
Już niy ma co pytać:
Być abo niy być Ślōnska
Jak sie dziejōm take rzeczy, Ślōnsk dali je. I PōnBóczkowi za to dziynki!
P.S. A Hamleta grōł synek ze Halymby. Jego mama znōm ôd podstawōwki, a ze jego siostrōm do jednyj klasy łaził mōj syn
Prawie żech je nazōd ze Tyjatru:
Możno późnij, jak sie ôstudzi wy mie tyn ôgrōm wzruszyń, naszkryflōm coś wiyncyj.
Tera moga ino pedzieć, że to bōło coś wielkigo dlo mojij ślōnskij duszy, czymu niy poradza dać miana.
Ôstōńcie s Bogiym
Jõ Wōm gõdom, jõ we tyj Sewilli czuł sie, jak w dōma.
Po piyrsze, w roztomajtych miejscach, we kościołach i muzeach szło tam znojś nasza Barbōrka.
 |
| Św. Barbōrka |
Inkszo ślōnsko Święto, keryj tam fest przajōm, chōby u nos na Annabergu, to Ana.
 |
| Św. Ana i św. Paniynka s Dzieciōntkym |
Musza tyż pedzieć, że u nos na Ślōnsku mōmy piykne ańfarty, ale te ze Sewilli misiezdo sōm jeszcze piykniejsze.
 |
| Jedyn z setek sewillskich ańfartōw |
 |
| Kole Polibudy na wyspie Catuja |
To jednak, co mie nōjbardzij chyciło za herce, to zaskoczynie, że nōjważniejszō drōga po drugij strōnie rzyki, we dzielni Triana mō miano naszego ślōnskigo świyntego Jacka - Jacka Odrowąża z Kamiynia Ślōnskigo.
 |
| ul. św. Jacka |
Jõ Wōm gõdōm, jõ we tyj Sewilli czuł sie, jak w dōma
We polskim mainstreamie, na roztomaitych podcastach i w inkszych masmediach godajōm, że niy ma jynzyka ślōnskigo.
Dopiero teraz zacząłem oglądać.
Historia jest mi znana od lat. Bo to kawałek też mojego życia.
Wychowałem się 20 km od Huty Szopienice. W roku 1974 miałem 5 lat. Jestem równieśnikiem pacjentów Dochtōrki Pani Jolanty Wadowskiej-Król.
Nie, nie chorowałem na ołowicę. Ale huta ołowiu to nie był jedyny zakład w naszej okolicy. U nas na Halembie były i kopalnia, i elektrownia. Wokół pracowały: huta, koksownia i wiele innych zakładów przemysłu ciężkiego. W latach 70 nikt się żadnymi normami środowiska nie przejmował. Ekologia to w PRL-u był temat zakazany. Wtedy liczyło się wykonanie planu (to był taki sposób zarządzania w socjalizmie), a właściwie jego przekroczenie o ileś tam procent.
Ani my dzieci (co oczywiste), ani nasi rodzice i dziadkowie nie zdawaliśmy sobie sprawy z zagrożeń środowiskowych. Bawiliśmy na dworze w piskownicy w czarnym piasku. Jeśli do naszej piskownicy pod blokiem raz na kilka lat dowieziono nowy piasek, był on żółty tylko przez krótki czas. Graliśmy w piłkę pomiędzy piaskownicą a hasiokym (śmietnikiem) w tumanach kurzu. Mieszkałem bezpośrednio nad rzeką Kłodnicą, która była jednym wielkim śmierdzącym ściekiem, w której płynęła gęsta, czarna, smołowata ciecz. Nigdy - do dzisiaj (!) nie dało się w niej zamoczyć nóg.
Ja dopiero w latach 90 odkryłem, że wróble są kolorowe. Zawsze były po prostu czarne - jak się potem okazało, na skutek środowiska w jakim żyły.
Mimo wszystko dzieciństwo miałem szczęśliwe. Choć byłem dość wątłym i chorowitym chłopcem, nikt tego nie wiązał z fatalnym stanem środowiska naturalnego.
Poprawiło się u nas dopiero w latach 90 z dwóch powodów: Po pierwsze, znaczna część przemysłu ciężkiego upadła wraz z upadkiem socjalizmu. Po drugie, pojwiła się kwestia ekologii i normy emisji szkodliwych czynników.
Zresztą sam znaczną część swojego zaangażowania zawodowego, gdy po studiach zacząłem pracę w roku 1994, poświeciłem ochronie środowiska.
Dużo się w tej materii udało. Jednak nie wszystko. Za swoją osobistą porażkę uznaję fakt, że rzeka Kłodnica do dziś nie prowadzi czystych wód. Co prawda pluskają się w niej już od wielu lat dzikie kaczki, ale jej wody w dalszym ciągu są silnie zanieczyszczone.
Niestety do dziś żadne jednostki państwowe za to odpowiedzialne zupełnie się tym nie przejmują. Nie ma kontroli, nie ma badań, nie ma reakcji. Coś o tym wiem, bo wielokrotnie próbowałem interweniować i zawsze odbijałem się od betonowego muru nieruchawej biurokracji.
A może ten mur jest wyłożony ołowiem?
Nasza Halemba jest wyjątkowa również z uwagi na fakt, iż mamy, chyba jedyny w Polsce, kościół pod wezwaniem Bożego Narodzenia.
Jednocześnie Halemba jest jedną z nielicznych już w Polsce miejscowości, gdzie do dziś fedruje kopalnia węgla kamiennego.
A wczoraj mieliśmy kumulację: kopalniana orkiestra dęta dała koncert kolęd w naszym kościele.
 |
| Koncert kolęd orkiestry górniczej |
Grali z werwą, ale też delikatniej np. Cichą Noc, ze specyficznym brzmieniem, które znam od dziecka, a które dziś już rzadko jest słyszane.
 |
| Muzykanty |
 |
| Owacja na stojąco |
Na koniec zagrali bardzo ciekawą i zmienną w swojej formie i brzmieniu wiązankę świątecznych pieśni. Musze powiedzieć, że było to wirtuozerskie wykonanie.
Wisieńką na torcie był Marsz Radetzkiego - w sumie wszystkim kojarzy się z Nowym Rokiem.
Trza sie radować i festelnie podziynkować Muzykantōm. Chōpy! Piyknie ście nōm zagrali. Wasz kapelmajster poradzi i gōdać i Wos do granio narychtować. Bóg Wōm zapłać.
To był dobry wieczór
Gdy w lutym odwiedzałem Rzym, trafiłem w końcu (bo wcześniej mi się to nie udało) na Awentyn do Bazyliki św. Sabiny.
Jest to miejsce szczególne, bo właśnie w tym kościele nasz Ślązak - św. Jacek Odrowąż przyjął habit z rąk samego św. Dominika.
 |
| Pamiątkowa śląska tablica z roku 2007 |
 |
| Nawa główna Bazyliki św. Sabiny |
 |
| Kaplica św. Jacka |
Na bocznej ścianie przedstawiono wydarzenie z roku 1221, które miało miejsce tu właśnie. Bo w tej świątyni św. Jacek został członkiem Zakonu Kaznodziejskiego, bezpośrednio za sprawą św. Dominika, który zachwycił go nowym modelem chrześcijaństwa.
 |
| Przyjęcie habitu przez św. Jacka z rąk św. Dominika |
Od tej chwili głosił Jezusa, jako Lux ex Silesia, wszędzie tam, gdzie go Opatrzność skierowała.
Między innymi trafił na Ruś Kijowską, czyli na ziemie dzisiejszej Ukrainy 🇺🇦
Myślę, że warto i w tej sprawie do niego westchnąć, by wreszcie u naszego wschodniego Sąsiada zapanował sprawiedliwy i trwały pokój. Bo przecież już od XIII wieku...
Pax ex Silesia. Amen
Gōdōm Wōm, jõ sam na tyj Teneryfie czuja sie jak w dōma.
Na plaży czōrno, jak u nōs za bajtla przed blokym, jak my sie po dyszczu tōplali w ciaplycie.
 |
| Ino szłapy mōm trocha wiynksze |
Piōsek, gynał, jak w naszyj piaskownicy przi Kłodnicy.
 |
| Piōsek ze Teneryfy |
Ino ta rzeka je sam trocha wiynkszo i gōdajōm na nia ôcean. No i woda majōm czysto, czego ô Kłodnicy niy idzie pedzieć do dzisiej, bo Państwo Polske mo ta sprawa kajś.
A propos państwo, to sam majōm autonomia Kanarōw i jakoś we Madrycie dajōm sie z tym rada. Warszawa niy poradzi.
Ale idymy curik do do tego, co my sam podziwiali. Taki kawał drōgi ôd chałpy, a dali my sie zawiyź ôglōndać hołdy.
 |
| Musi sam hołda mōdszo, bo na Halymbie już bardzi zarōsło chabaziami |
No i jeszcze tak jak u nōs, dejmy na to we Piekarach, sam tyż fest pszajōm Nōjświyntszyj Paniynce.
 |
| Maryjka piyknie ôbleczono |
Jõ Wōm gōdōm, jõ sie sam czuja, jak w dōma, u nōs na Ślōnsku.
Ôstōńcie s Bogiym
Właściwie dopiero po tym, jak napisałem wczoraj wieczorem na facebooku, faktycznie zdałem sobie sprawę z niezwykłości wczorajszego dnia.
Byliśmy wczoraj na urodzinach u mojej Mamy i moja Wnuczka chciała iść na dwór, na plac zabaw.
 |
| Solidarności 26 |
Zszedłem z nią. Bawiła się w tym samym miejscu, gdzie my za bajtla pół wieku temu spędzaliśmy całe dnie.
 |
| Drzewo w tle było wtedy mniejsze, ale huśtawki też mieliśmy |
W tyj samyj siyni, kaj jõ miyszkōł, miałem dwóch przyjaciół, z którymi chodziłem też do tej samej klasy podstawówki. Tak się złożyło, że i Sebastian, i Jacek już zmarli, w młodym wieku. Innemu kumplowi z tej samej klasy, który do dziś mieszka klatkę dalej, zginęła tragicznie jedyna córka.
A mnie się zdarzyło doczekać momentu, gdy moja własna wnuczka Lenka bawi na naszym placu.
 |
| Kaj tam wlazła? |
Gdy wieczorem uświadomiłem sobie niezwykłość tych chwil, wzruszenie wyzwoliło we mnie niezwykłe emocje.
Bogu niech będą dzięki!
Ja, jõ tyż wczoraj wieczōr ślimntoł. I niy ma mie gańba sie do tego prziznać.
Bo to bōłō ô nos.
Hanka mogła być kamratkōm moji Babuni - prababci: rocznik 1889. Chōp zginął jij na Wielkij Wojnie we 1916. Żōdyn ô tym niy gōdōł, ale choć go ponoć kōpnōł kōń, to pewnie ôddoł ducha za Wilusia - dyć żōł w Cesarstwie Niymieckim. Ôstała sama z cerōm i trzima synami. W 1922 rozpruli Ślōnsk na pōł i tam, kaj miyszkała, wkludziła się Polska. Niy na dugo. Jejij cera - moja babcia: rocznik 1910 ponoć ôsiwiała w jedyn dziyń 1 września 1939. Nojmōdszy brat sużōł w polskij armii w podhalańczykach. Zginōł na Płycie Czerniakowskij, kciōł pomōc Warszawie, kero dogorywała. Stalin posłōł ich na rzeź. Hitler szczylōł, jak do kaczek na Wiśle. Starsze braty znōdli sie jedyn we Francyji, drugi w Anglii. Dopiyro na pogrzebie my sie dowiedzieli, że bōł mechanikym w Dywizjonie 303. Fto by sie po wojnie w kōmunie kwolōł, że pomogōł imperialistōm. Jak się chopcy dostali na Zachōd? Czy citli z Wehrmachtu - ô tym tyż żōdyn niy gōdōł.
U nōs w ogle sie ô wielu rzeczach niy gōdało. Ôjca mojigo potka Rusy wywiyźli po wojnie, jak wielu Ślōnzokōw. Niywielu s tyj niyludzkij ziymi wrōciyło do dōm. Ôn wrōciōł. Nigdy ô tym niy gōdōł. Jõ piyrszy rōz ô tym, co się dzisiej nazywō Tragedyjo Górnoślōnsko usłyszōł niy całe 10 lōt tymu.
Takich historyji mōg bych sam jeszcze naszkryflać dziesiōntki - i to ino s mojij familije.
A nōs Ślōnzokōw je pewnie kilka milionōw po ôbu stronach polsko-niymieckij hranicy i na cōłkim świecie.
Jednym możno już za Ślōnskym niy ma tesno. Inksze, a znōm takich, cōłke życie sie tym truli.
Jõ mōm szczyńście, że porzōnd sam miyszkōm. Choć niy zawsze czuja sie u sia.
"To ni ma przeklynto ziymia. To je świynto ziymia" 💛💙
Gynau 5 lōt tymu (24.01.2020) żech sie znōd we Jordanii na pustyni Wadi Rum.
Misiezdo, że to je jedne ze nojgryfniejszych i nojciekawszych miejsc na Ziymi. Doś pedzieć, że prawie tam krynciyli Gwiezdne Wojny i Diuna, a pomiędzy nimi pewnie s tuzin inkszych filmōw.
 |
| Tak sam furgoł mody Anakin Skywalker na wyścigach podracerów |
My jeździyli po pustyni ôtwartymi jeepami. To nic, że piōsek właziōł wszyndzie. To bōła jazda! A landszafty przecudne!
 |
| Ale jazda! |
 |
| Mōmy ôba tako samo mina |
Pacza tak tera na te fotki sprzed 5 lōt i trza pedzieć, że niy wiym wiela to bōło kilometrōw, ale prawie godzina żech na tyj gryfnyj kameli siedziōł.
Jak sie dziś to spōminōm, to jeszcze tera się niy umia nacieszyć, że mi się cosik takigo w życiu przidarzōło. Jezderkusie, jõ to mōm szczyńście!
 |
| Karawana dalij |
 |
| Karawana bliżyj |
A swojōm drogōm to dōwnō żech sam niy szkryflōł po ślōnsku, a to przeca tak samo dobry jynzyk jak polski czy arabski.
Ôstōńcie s Bogiym!
Kiej to jõ bōł ôstatni rōz na grubie? Półtoryj miesiōca tymu.
I choć żech je Ślōnzok i dwie gruby mōm po sōnsiedzku, a jedna z nich feruje wōngel gynau pod mojōm chałpōm...
 |
| Kop. Bielszowice fedruje pod mojōm chałpōm |
...to ôstatni rōz na grubie żech bōł we Wieliczce.
 |
| Na grubie, ale ôd soli |
Tak czy inaczyj, wszystkim grubiorzōm ôd wōngla, soli, ropy, gazu i czego tam jeszcze, winszuja...
 |
| Św. Barbara z IKS Solino - rzykej za nami |
Szczyńś Boże!
Taki Ślōnzŏk jak jõ, a jõ jeszcze nigdy niy bōł na naszyj nōjbardzij ślōnkij gōrze - Ślynży.
Tōż żech sie wczoraj wybrōł.
Nawet żech piyknie we hotelu we Sobótce poprōsił, coby mi pryndzyj śniōdanie naszykowali.
Podjechōł żech na parking, coby niy drałōwać ze cyntrum Sobōtki i sztartuja. Ino jakoś niy widza tego czerwōnego szlaku, co żech nim miał iś. Ale nic, je czōrny i szczałka do kościoła na Ślynży - tōż przeca trefia. Za jakiś czas na mōjij drōdze postawili takō tabulka i słysza, że rżnōm, jak trza.
 |
| Zakaz wstępu |
Toch sie kōnsek wrōcił i szōł za drōgōm bez szlaku - kajś zajda. Po jakimś czasie pokozōł się szlak niybieski - tōch sie ucieszōł.
 |
| Szlak niybieski |
Ale niy na dugo, bo abo to bōłō źle ôznaczōne, abo jõ je tako klipa, ale zaś mi sie tyn niybieski szlak straciōł.
Ida za drōgōm, ale cosik mi niy pasi. Google sie w lesie potraciōły, ale widza, że ciśnie mie za fest na zachōd. Jak ino szło skryncić w lewo, to żech skrynciōł i dreptōm dalij. Trefiōłch na take państwo, co tak jak jõ tyż sie straciyli i mie kcieli pytać ô drōga. Poszli na przima w jakoś drōżka, a jõ jednak pociōngnąłch dali za drogōm i ze 150 m dali znōd żech zaś niybieski szlak. No, ale tu zaczły sie słōdy, a właściwie kupa bergōw.
 |
| Bergi |
 |
| Piyknie, pra? |
Na koniec już bōłō tak strōmo, że s kamoli ftoś wyłōnaczōł słōdy.
 |
| Skalne słōdy |
To, co mie trzimało przi życiu, to myśl, że szczyt niy może już być daleko i zarō sie dychna. I richtig, za kwila pokozōł mi sie jakiś dōm - to już bōło schronisko na Ślynży. Alleluja!
 |
| Żech wlōz |
Na wiyrchu poza schroniskiym, je kościōł.
 |
| Kościōł na Ślynży |
Zaś słōdy, ale ida. Trocha na darmo, bo zawarty.
 |
| Jak mie to nerwuje, jak kościōł je zawarty |
Ani do kościoła, ani na jego wieża widokōwo, niy idzie wlyź, ale za kościōłym je jeszcze jedna wieża, kaj idzie połōglōnadać z wiyrchu piykne landszafty. Tu niy ma słōdōw ani windy, ino... drabiny.
 |
| Landszafty ze Ślynzy |
No nic, trza sie brać nazōd. Tera pōda czerwonym szlakiem tak, jak żech miōł sam prziś.
 |
| Jakby fto pytōł, to na szlaku Jakubowym tyż żech bōł |
Drōga bōła s tyj strony różnorako.
 |
| Trocha po bergach |
 |
| Tu tyż po bergach, ale inakszyj |
Coby jednak niy pedzieć, czerwony (i żōłty) szlak to bułka z masłym przi niybieskim. Jak żech startnōł kole jedynostyj, to świerć na jedna znalōz żech sie na dole.
 |
| Świerć na jedna 12.15 |
Na parking żech prziszōł blank z innyj strony. Beztōż żech tego czerwonego szlaku rano niy poradziōł znojś. Za to trefiōła mi sie takō pyntelka 12,3 km:
No, to Ślynża mōm zdobyto. Nōjbardzi ślōnsko gōra.
Szczyńś Boże
